پذیرش آگهی و تبادل خدمات با کانال های و سایت های دیگر 09191910422      پایگاه خبری گیتی آنلاین نمایندگی استانی می‌پذیرد  09191910422       پایگاه خبری گیتی آنلاین خبرنگار می‌پذیرد  09191910422       
کد خبر: ۳۷۰۴۰
تاریخ انتشار: ۲۴ آبان ۱۳۹۹ - ۰۹:۵۹
حمداله عمادی حیدری دانشجوی ارشد ارتباطات علامه
کتاب «گره گشایی به شیوه فیلسوفان و مهندسان» از مجموعه کتاب هایی است که توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحت عنوان تاملات صاحب نظران ایرانی در باب آموزش عالی به رشته تحریر در آمده است.
این کتاب مجموعه مقالاتی درباره علم، فناوری و سیاستگذاری از دکتر علی پویا، دانشیار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور است. نویسنده کتاب «گره گشایی به شیوه فیلسوفان و مهندسان» خود لیسانس مهندسی برق از دانشگاه صنعتی شریف و دکترای فلسفه از دانشگاه لندن است یعنی خود فیلسوف مهندس است.
دکتر پایا در این کتاب، علم را نتیجه عقلانیت نقاد می داند که تلاش دارد تصویری حقیقی از واقعیت را ترسیم و جهان بیرونی را درک کند اما فناوری را تلاش آدمی در حوزه خاصی برای رفع نیاز می داند.
وی، کلی بودن علم در کنار وابسته بودن فناوری به ظرف و زمینه را یادآور می شود و خواهان بسترسازی برای توسعه علمی و فناوری در کشور است تا تاثیرات منفی فناوری بر جامعه کمتر شود.
این متفکر معتقد است از طریق آموزشهای فردی و اجتماعی، همکاری های بین رشته ای و تدوین استانداردها و قوانین باید جامعه را آماده پذیرش فناوری کرد.
وی بر این باور است که علوم انسانی قدرتمند با کمک به شناخت نیازهای افراد و بسترسازی برای توسعه فناوری می‌توانند آسیب های احتمالی فناوری را کمتر کنند.
 دکتر پایا درباره قرار گرفتن فناوری در خدمت ایدئولوژی هشدار می دهد و معتقد است فناوری زمانی در ایران توسعه پیدا می‌کند که تخصص گرایی در کشور حاکم شود.
وی، مهار تاثیرات فناوری را نیازمند کنشگری تک تک افراد جامعه در یک ساختار دموکراتیک می‌داند.
دکتر پایا، مهندسی به عنوان شاخه‌ای از فناوری نتیجه نقد عقلگرایانه و رویکرد مساله محور دانسته و خواهان تشویق نوآوری و تعامل بین رشته ای پژوهشگران برای توسعه مهندسی در کشور است.
وی، فناوری را حاصل قرار گرفتن علوم محض و کاربردی در کنار یکدیگر می داند و معتقد است علوم انسانی و اجتماعی خود به عنوان یک فن آوری رافع نیازهای بشر برای مدیریت مسائل اجتماعی و انسانی است و می‌تواند موجب افزایش آگاهی و کاهش تاثیرات منفی فناوری ها شود.
دکتر پایا خواهان تفکیک بین ارزش‌های کاربران استفاده کننده از فناوری و خود فناوری می‌شود و برای توضیح این مساله، استفاده خاص گروهی از پروتستان های مسیحی به نام آمیش ها از فناوری را یادآور می شود.
وی در رابطه با الگوهای توسعه معتقد است با توجه به یکی بودن نیازهای بشری در همه جای جهان های توسعه یکسان هستند و می توان از مدل های موفق توسعه در دیگر کشورها برای توسعه ایران استفاده کرد.
 دکتر پایا معتقد است می‌توانیم فناوری را با تکاپوی علمی نقادانه و مساله محور بومی کنیم اما علم به خاطر کلی بودن آن قابلیت بومی شدن را ندارد.
وی، توسعه علوم انسانی را در گروه ایجاد یک زیست‌بوم معرفتی پویا می‌داند که ارتباطات فرهنگی با دیگر ملت‌ها می‌توانند آن را تقویت کنن
این اندیشمند، داشتن توهم توطئه در رابطه با منتقدان را عامل از بین رفتن پویایی و امکان نقد و اندیشیدن می داند و آن را بحران ما در سیاست‌گذاری‌های کلان علوم انسانی معرفی می‌کند.
وی، توجه نکردن به همه شاخه های علوم، قطع ارتباط بین آنها و اهمیت دادن به برخی علوم‌ مثل فقه و فراموشی برخی دیگر را در کنار از بین رفتن فضای نقد عقلگرایانه عامل قهقرای کشور از قرن دوازدهم به بعد می‌داند.
دکتر پایا، تلاش پایان تلاش برای قاعده‌مند کردن دستیابی به نوآوری را به نقد می کشد و معتقد است که نوآوری ظرفیتی است که تنها می‌تواند در صورت احراز درجه مناسبی از پیچیدگی در زیست بومی که تکاپوهای معرفتی در آن صورت می‌گیرد به صورت ناگهانی ظهور کند.
وی درباره نقشه جامع علمی کشور می‌گوید این نقشه باید امکان ظهور و بقای زیست بوم بهینه را فراهم کند.
از نظر این فیلسوف، وجود وضوح معنایی، صورت بندی درست، اهداف مشخص و فضای نقد دموکراتیک عقلانی از دیگر مواردی است که باید این نقشه داشته باشد.
پایا معتقد است نقشه جامع علمی کشور به علوم پایه توجه کافی نداشته است.

نقد کتاب 

مطالب این کتاب انسجام کافی را ندارد و مطالب را به اندازه کافی بسط و توضیح نداده و حتی می توان گفت به اندازه کافی حق مطلب را در مورد ادعاهایی که مطرح کرده ادا نکرده است.
در مورد نگاه دکتر پایا به مساله توسعه باید گفت که وی نگاهی تقلیل گرایانه به توسعه داشته و مسائل توسعه را به مساله بی توجهی به فناوری یا علم یا تخصص تقلیل داده است در حالی که مسائل توسعه بسیار زیاد هستند و کم توجهی به علم، فناوری یا تخصص فقط یکی از فاکتورهای موثر در این حوزه هستند.
دکتر پایا در این کتاب به طور تلویحی طراحی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت را کاری بیهوده عنوان می کند و معتقد است باتوجه به یکی بودن نیازهای بشری در همه جای جهان الگوهای توسعه با هم تفاوتی ندارند بنابراین باید سراغ الگوهای موفق توسعه رفت و آنها را در کشور پیاده کرد تا بتوان سریع تر به قله توسعه رسید. 
وی حتی در این کتاب به نظریات ماکس وبر اندیشمند آلمانی و نویسنده کتاب «اخلاق پروستانی و روح سرمایه داری» خرده می گیرد و بر این باور است که ادعای وبر درباره تاثیرات بروز ارزش های پروتستانی تاثیری در رشد سرمایه داری در جهان غرب نداشته است بنابراین نقش مذهب و به عبارتی فرهنگ را در رشد اقتصادی حداقلی و ناچیز بر می شمرد.
نقدی که بر نظر دکتر پایا وجود دارد این است که وی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت را ظاهرا به توسعه اقتصادی تقلیل داده در حالی که این الگو فقط برای توسعه اقتصادی طراحی نشده است. 
مساله توسعه یک مساله انسانی است و هر جا سخن از انسان به میان می آید باید به فرهنگ توجه کرد و عنصر فرهنگ یعنی همان ویژگی ایرانی-اسلامی بودن را نباید از الگوی توسعه برای کشور جدا کرد.
اندیشمندانی مثل مارکس اقتصاد را زیربنای توسعه معرفی کردند اما اکنون همانطور که آمارتیاسن اقتصاددان هندی الاصل برنده جایزه نوبل اقتصاد اشاره دارد متغیرهای اجتماعی مثل امید به زندگی و دسترسی به آموزش را نیز در توسعه اقتصادی مدنظر قرار می دهند و اساسا شاخص توسعه انسانی به یکی از شاخص های توسعه اقتصادی تبدیل شده است.
بزرگان مکتب جامعه شناختی فرانکفورت اساسا با این نگاه علیه لیبرالیسم اقتصادی و حتی مارکسیسم قیام کردند تا اعلام کنند که روبنا یعنی فرهنگ از اقتصاد اهمیتش کمتر نیست اگر بیشتر نباشد و از همین رو است که پیر بوردیو کتاب سرمایه فرهنگی را در مقابل کتاب سرمایه مارکس می نویسد تا نقش و اهمیت فرهنگ و سرمایه های فرهنگی را در رشد و توسعه جوامع مورد اشاره قرار دهد.
هرگز نمی توان برای جامعه چین همان مدلی از توسعه را طراحی کرد که برای جامعه اروپا یا آمریکا یا ایران می توان طراحی کرد زیرا ریشه های فرهنگی تاریخی، اسطوره ای و مذهبی متفاوتی دارند و هر مدلی از توسعه باید از جغرافیای فرهنگی این سرزمین جوانه بزند تا بتواند به درختی تنومند برای آیندگان تبدیل شود.

«پایگاه خبری گیتی‌آنلاین درباره صحت یا رد ادعاها قضاوتی ندارد و مسئولیتی نمی‌پذیرد»
نویسنده:
نظرات بینندگان
نام:
ایمیل:
* نظر: