پذیرش آگهی و تبادل خدمات با کانال های و سایت های دیگر 09191910422      پایگاه خبری گیتی آنلاین نمایندگی استانی می‌پذیرد  09191910422       پایگاه خبری گیتی آنلاین خبرنگار می‌پذیرد  09191910422       
کد خبر: ۴۲۹۶۳
تاریخ انتشار: ۲۰ مهر ۱۴۰۰ - ۰۹:۰۹
گیتی آنلاین گزارش می دهد ؛
گیتی آنلاین - کرمانشاه - در کنار دین رسمی، نوعی دیگر از دیانت وجود دارد که دارای یک آموزش نظام‌یافته نیست، اما پرنفوذ است و تهدیدی برای دینداری مردم محسوب می شود و از طرف دیگر بالا رفتن سواد و آگاهی عمومی چندان از رونق کار آن نکاسته است و این نوع دیانت نوعی خرافه پرستی است که دعانویسان و رمالها در ایران و بویژه در کرمانشاه رواج داده اند و باید در باب فرهنگ دعا باید گفت که نوعی توسل کردن به معبود الهی است نه از طریق رمل و اسطرلاب.....

محمد حقیقی راد - در کنار دین رسمی، نوعی دیگر از دیانت وجود دارد که دارای یک آموزش نظام‌یافته نیست، اما پرنفوذ است و تهدیدی برای دینداری مردم محسوب می شود و از طرف دیگر بالا رفتن سواد و آگاهی عمومی چندان از رونق کار آن نکاسته است و این نوع دیانت نوعی خرافه پرستی است که دعانویسان و رمالها در ایران و بویژه در کرمانشاه رواج داده اند و باید در باب فرهنگ دعا باید گفت که نوعی توسل کردن به معبود الهی است نه از طریق رمل و اسطرلاب.....

دعا از گذشته تا کنون تأثیر بسیار زیادی بر فرهنگ و روش زندگی مردم گذاشته است وهمیشه از ارکان مهم زندگی مردم بوده است . هر چه به عقب بر می گردیم دعا ، دعا نویسی ، جادو و امثالهم در فرهنگ و آیین ها پررنگ تر دیده می شود .

دعا در زندگی روزمره ی مردم نقش داشته و دارد ، مواردی از قبیل بیماری ، کشاورزی ، عزا ، عروسی ، تولد نوزاد ، مراسم مختلفی که در هر منطقه وجود دارد ، ولی نکته قابل توجه این است که در گذشته جزو ارکان زندگی بوده است ولی امروزه استفاده از دعا کمرنگ تر شده است .

در گذشته (خصوصاً ) مردم برای انجام هر کاری و یا باز کردن گره ای یا حل گرفتاری به دعا متوسل می شدند و دعا نویسان نزد مردم از احترام خاصی برخورداربودند ، با اینکه همانطور که ذکرشد این اعتقادات امروزه کمتر مورد توجه قرار می گیرد ولی دعا و دعانویسی در مقایسه با دیگر فرهنگ های گذشته پا برجاتر است وهنوز هم جایگاه خاصی بین مردم دارد ، به خصوص در کشورهای جهان سوم.

در جوامع ابتدایی دعا بیشتر به صورت جادو و جادوگری رواج داشته است ، و جادوگران جوامع را زیر سیطره و نفوذ داشتند و مردم در بیشتر موارد به آنها مراجعه می کردند و دستورات آنها را اجرا می کردند و حتی در دل ترسی از این افراد داشته اند . همچنین در رابطه با دعا نیز مردم از استفاده ی نادرست از دعاها می ترسیدند و از اینکه دچار دعا یا دعا زده شوند و یا برای آنها از طرف دشمنان دعا نوشته شود می ترسیدند و این اعتقاد وجود داشته و دارد که به وسیله ی دعا زندگی آنها دگرگون شود .

با وجود اینکه دعا در زندگی روزمره مردم ایران و بالاخص کرمانشاه نقش ارزنده ای دارد ولی متأسفانه منابع واطلاعات بسیار کمی در این مورد در ایران وجود دارد و اطلاعات به راحتی و سهولت در دسترس قرار نمی گیرد و همچنین دعا نویسان و کسانی نیز که در این باره اطلاعات زیادی دارند به راحتی اطلاعات خود را در اختیار کسی قرار نمی دهند ، و انجام این تحقیق با مشکلات بسیاری همراه بود . و همچنین منابع خارجی نیز به سختی به دست می آید .

حال با این اوصاف به بررسی و مشاهدات عینی در خصوص دیانتی که رمالهاو دعانویسان رواج می دهند و زنگ خطر جدی در حوزه دین و دینداری به صدا در آورده است می پردازیم.

«خیلی وقت‌ها که پدرم وقت نمی‌کرد یا اصلا حوصله نداشت، به به جای اون برای مشتری‌هاش دعا می‌نوشتم. راسشتو بخاید خیلی وقتا که میدونستم طرف (مشتری) سواد خوندن و نوشتن نداره به جای دعا الکی براش یه سری خطِ الکی می‌کشیدم و تحویلش می‌دادم. اونم اصلا متوجه نمی‌شد فکر می‌کرد واقعا یه دعای خیلی مهمه و براش کار میکنه».

این‌ها روایتِ "نشمین" است، زنی میان‌سال در یکی از روستاهای اطراف کرمانشاه است که پدرش «سید» و دعانویس در اطراف امامزاده های کرمانشاه بصورت دوره ای در آنجا بوده است. او که سال‌ها پیش به پدرش در دعانویسی و فال‌گیری کمک می‌کرده، به خوبی فضاهای معنایی این‌چنینی را می‌شناسد و اکنون پس از گذشتِ سال‌ها کار و سرِ کار گذاشتن در این حوزه با اطمینانی بالا معتقد است که هیچ چیزِ مؤثری در درونِ این کاغذها و اتاق‌های دعا و رمالی وجود ندارد.

دختر سید می‌گوید خودِ آن‌ها (یعنی او و پدرش) آن موقع هم می‌دانستند که کاغذبازی‌ها و لفاظی‌هایشان هیج کاری در جهانِ از پیش نمی‌برد. اما می‌افزاید دو دلیل اصلی برای کارشان داشتند: اول نیاز و تقاضای بالایی که برای این نوع کارها وجود داشت و پول و درآمدی آسان نصیبِ دعانویس می‌کرد و دوم ریشه خانوادگی این کار که به آسانی نمی‌توانستند آن را کنار بگذارند. چون مردم از آن‌ها توقع داشتند به این نیازشان پاسخ دهند و راه پیشینیانشان را ادامه دهند.

روایت‌هایی که این زنِ میان‌سال اکنون با خیالِ آسوده و به دور از فشارهای فرهنگی و اجتماعی آن سال‌ها در این‌باره دارد شنیدنی‌اند. می‌گوید در میانِ مردمی ساده‌لوح و ساده‌اندیش به آسانی می‌توان از این راه‌ها هم کسبِ درآمد کرد و هم احترام و منزلت برای خود خرید. همچون داستانی منسوب به ملا نصرالدین که مردمی را در مسجد جمع کرد و می‌خواست چگونه ثروتمند شدن را به آن‌ها یاد دهد. مردم با شوق و ذوق خاصی گِرد او جمع شدند. اما ملا از گفتنِ رازش برای ثروتمند شدنِ آسان خودداری کرد و از مردم خواست پیش از این که رازش را به آن‌ها بگوید هرکدام مبلغی پول به او بدهند تا او هم در ازای آن به آن‌ها یاد بدهد چگونه ثروتمند شود. سپس مردم هم که سودای پولدار شدن در سر داشتند هر کدام مبلغی به او دادند. اکنون که زمانِ افشا شدنِ رازِ ملا نصرالدین سر رسیده بود، بر بالای منبرِ مسجد رفت و گفت: «همان کاری که من اکنون کردم! به همین سادگی». یعنی این که راه حلِ خیالیِ موفقیت و پیشرفت را به مردم بفروشید. این‌گونه به آسانی قبل از آن‌ها خودِ شما ثروتمند می‌شوید.

جمعیتِ زیادی از مردم در همه اقشار و رسته‌ها، ناامید از راه‌حل‌های عینی در مقابله با مشکلاتِ عینی، به ساختنِ امیدی کوچک برای خود بسنده کرده‌اند. یکی از مشتری‌های «سید» که جوان و تحصیل‌کرده هم هست می‌گوید:

«من خودم میدونم که شاید واقعا اون‌جوری هم که میگن این سید نمیتونه آینده رو پیش‌بینی کنه. ولی دیگه واقعا سردرگمم. هیچ راه حل دیگه‌ای جلو خودم نمی‌بینم. اومدم اینجا بلکه با راهنمایی‌های اون بتونم کاری بکنم. حداقل اینجوری امیدمو از دست نمیدم.»

سید برخلافِ سیدها و دعانویس‌های دیگر، دعا نمی‌نویسد. بلکه مدعی است که سرنوشتِ هر فردی را با مشاهده او می‌خواند و می‌تواند آینده او را هم پیش‌بینی کند. او همچنین در زمینه گیاهان دارویی هم فعالیت می‌کند. حدود ۱۰ سالی هست که در میانِ مردمِ منطقه مشهور شده و به او مراجعه می‌شود. گویا پولی هم از کسی دریافت نمی‌کند. از شهرتش تنها در زمینه رونق کسب و کارش در گیاهان دارویی بهره می‌گیرد. مشتری‌هایش طیفِ متنوعی از مردم و نیازهایشان را در بر می‌گیرد. از جوانانِ کنکوری که می‌خواهند نتیجه آزمونشان برایشان پیش‌بینی شود تا دلداده‌هایی که می‌خواهند بدانند سرانجام به عشقشان می‌رسند یا نه، تا آن‌هایی که چیزی گم کرده‌اند و می‌خواهند پیدایش کنند.

نتیجه‌های نادرستی که از پیش‌بینی‌های برخی از این نوع سیدها در کرمانشاه حاصل شده، جمعیت زیادی از مردم را به نسبت این نوع باورها مشکوک ساخته و تا حدی از آن‌ها دوری گرفته‌اند. مثلا در رابطه با پیش‌بینی و پیدا شدنِ وسائل گم‌شده روایتی واقعی وجود دارد. مردی نزدِ یک دعانویس می‌رود. می‌گوید موتورش را دزدیده‌اند و از دعانویس می‌خواهد آن را پیدا کند. دعانویش چشمانش را می‌بندد و پس از اندکی تأمل با اطمینان می‌گوید: «موتورت در جاده‌ای در نزدیکی روستای "حسن اباد" است و دو نفر هم سوارِ آن شده‌اند!..». مرد هم در پاسخ می‌گوید: «جناب! منظورِ من موتورِ برق بود که با آن پمپاژهای آبیاری‌ام را راه می‌انداختم نه موتور سیکلت.»

دعا از گذشته تا کنون تأثیر بسیار زیادی بر فرهنگ و روش زندگی مردم گذاشته است وهمیشه از ارکان مهم زندگی مردم بوده است . هر چه به عقب بر می گردیم دعا ، دعا نویسی ، جادو و امثالهم در فرهنگ و آیین ها پررنگ تر دیده می شود .

دعا در زندگی روزمره ی مردم نقش داشته و دارد ، مواردی از قبیل بیماری ، کشاورزی ، عزا ، عروسی ، تولد نوزاد ، مراسم مختلفی که در هر منطقه وجود دارد ، ولی نکته قابل توجه این است که در گذشته جزو ارکان زندگی بوده است ولی امروزه استفاده از دعا کمرنگ تر شده است .

در گذشته (خصوصاً ) مردم برای انجام هر کاری و یا باز کردن گره ای یا حل گرفتاری به دعا متوسل می شدند و دعا نویسان نزد مردم از احترام خاصی برخورداربودند ، با اینکه همانطور که ذکرشد این اعتقادات امروزه کمتر مورد توجه قرار می گیرد ولی دعا و دعانویسی در مقایسه با دیگر فرهنگ های گذشته پا برجاتر است وهنوز هم جایگاه خاصی بین مردم دارد ، به خصوص در کشورهای جهان سوم.

در جوامع ابتدایی دعا بیشتر به صورت جادو و جادوگری رواج داشته است ، و جادوگران جوامع را زیر سیطره و نفوذ داشتند و مردم در بیشتر موارد به آنها مراجعه می کردند و دستورات آنها را اجرا می کردند و حتی در دل ترسی از این افراد داشته اند . همچنین در رابطه با دعا نیز مردم از استفاده ی نادرست از دعاها می ترسیدند و از اینکه دچار دعا یا دعا زده شوند و یا برای آنها از طرف دشمنان دعا نوشته شود می ترسیدند و این اعتقاد وجود داشته و دارد که به وسیله ی دعا زندگی آنها دگرگون شود .

با وجود اینکه دعا در زندگی روزمره مردم ایران و بالاخص کرمانشاه نقش ارزنده ای دارد ولی متأسفانه منابع واطلاعات بسیار کمی در این مورد در ایران وجود دارد و اطلاعات به راحتی و سهولت در دسترس قرار نمی گیرد و همچنین دعا نویسان و کسانی نیز که در این باره اطلاعات زیادی دارند به راحتی اطلاعات خود را در اختیار کسی قرار نمی دهند ، و انجام این تحقیق با مشکلات بسیاری همراه بود . و همچنین منابع خارجی نیز به سختی به دست می آید .

نمونه‌هایی از این دست نشان می‌دهند افرادی که در زمینه عرفان عامه می‌خواهند کسب و کار و یا شهرت و منزلتی برای خود کسب کنند، در هر حالتی و برای هر کاری به هیچ‌کس «نه» نمی‌گویند. آن‌ها مدعی‌اند در همه امورِ جهان راه حلی دارند و به سادگی می‌توانند مشکلات را حل کنند و آینده را پیش‌بینی کنند. در این راه گاهی بخت و اقبال همراهِ ادعاهای آن‌ها نیست و همچون نمونه موتور سیکلت با یک اشتباه و دقتِ کم در لفاظی از همان آغاز مشخص می‌شود که ادعایشان دروغ محض است، گاهی هم تصادف و شانس با ادعاهای آن‌ها همراه می‌شود و باور به آن‌ها را تقویت می‌کنند.

در نمونه‌ای دیگر پسرِ جوانی در شهرک آبادانی و مسکن شهرِ کرمانشاه می‌گوید یکی از دعانویس‌ها را که به صورت سیار کار می‌کند، برای دعا نوشتن به منظورِ جلبِ نظرِ دخترِ مورد علاقه‌اش به خانه دعوت کرده. پسرِ جوان در آن لحظه مشغولِ پخت و پز بوده و اجاقِ گازش را روشن نگه داشته. با آمدنِ مهمانش غذا را رها می‌کند و نزدِ دعانویس می‌نشنید. او می‌گوید زمانی که دعانویس وارد شد با عجله آشپزخانه را ترک کرده و یادش رفته فندکش را از اجاق گاز دور کند. درست در زمانی که دعانویس مشغولِ نوشتنِ دعا بوده صدای انفجاری از آشپزخانه بلند می‌شود! فندک در نزدیکی اجاق گازِ روشن بوده، بیش از حد داغ شده و ترکیده است! همین اتفاق که توضیحِ روشن و واضحی هم دارد، به دستاویزی برای دعانویس تبدیل می‌شود. او مدعی می‌شود که ترکیدنِ فندک ناشی از سنگینیِ جوِ خانه در زمانی بوده که او مشغولِ دعا نوشتن بوده و نشانه‌ای است برای راستی ادعاها و دعاهای او.

در سال‌های اخیر در کشورمان و بالاخص کرمانشاه مراجعه به دعانویس، رمال، فال گیر، جن گیر و مواردی مانند آن و همچنین دریافت وجوه کلان در مقابل انجام این اقدامات افزایش یافته است. از آنجا که دعا امری مورد تاکید ادیان الهی به ویژه اسلام است، این سوال مطرح می‌شود که آیا اموری همچون دعا نویسی نیز مورد تایید اسلام هست؟ امور دیگری همچون رمالی، فال بینی و جن گیری و موارد مشابه که به نوعی از امکان پیشگویی آینده یا تغییر آن خبر می‌دهند چه جایگاهی در احکام شرعی دین مبین اسلام دارد؟

پرسش‌هایی را در این زمینه در قالب استفتاء از مراجع تقلید تنظیم کرده است که به منظور سهولت دسترسی، پرسش‌ها را از طریق پایگاه اطلاع رسانی (وب سایت‌) دفاتر مراجع تقلید مطرح کردیم که تاکنون آیات عظام مکارم شیرازی، صافی گلپایگانی، علوی گرگانی به این استفتاء پاسخ داده‌اند.

متن پرسش‌ها و پاسخ مراجع تقلید به این شرح است:

- آیا دعانویسی، فال گیری و جن‌گیری مورد تایید اسلام است؟

- گرفتن پول یا هدیه در قبال نوشتن دعا چه حکمی دارد؟

- نظر حضرتعالی درباره اقدام افرادی که بدون داشتن اطلاعات کافی دینی از طریق نوشتن دعا امرار معاش و کلاهبرداری می‌کنند، چیست؟

- دادن پول به این افراد چه حکمی دارد؟

پاسخ آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی:

«نوشتن دعاهایی که از حضرات معصومین (علیهم السلام) رسیده و در کتب معتبر موجود است، اشکالی ندارد. ولی دعا نویسی حرفه‌ای، که شغل افراد سودجوست، صحیح نیست و غالب کتاب‌هایی که به آن استناد می‌کنند، اعتباری ندارد.این امر اگر چه ممکن است ولی شرعا جایز نیست، و بسیاری از مدّعیان آن افرادی دروغگو یا خطاکارند و فال گیری از خرافات است و گرفتن پول برای گرفتن فال جایز نیست.»

پاسخ آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:

«نوشتن دعاهایی که با دلیل معتبر از ائمه معصومین علیهم السلام نقل شده و اجرت گرفتن در مقابل آن، اشکال ندارد ولی مراجعه به فالگیرها یا دعانویسانی که به صورت‌های مختلفه از منابعی که اعتبار شرعی ندارد نقل می‌کنند یا می‌نویسند جایز نیست و پول گرفتن اینگونه اکل مال به باطل و حرام است. والله العالم»

پاسخ آیت الله العظمی علوی گرگانی:

«بسمه تعالی دعا نویسی از نظر شرعی اشکال ندارد ولی فال گیری و جن گیری مورد تائید نیست ولی دعانویسی که فعلا در مملکت ما رواج دارد و بیشتر افراد کلاهبردار به این امر مشغول هستند جایز نیست زیرا بسیاری از آنها معلومات کافی در این امر ندارند و گرفتن چنین پولهایی هم خالی از شبهه نیست و ما نباید خودمان را در معرض سوء استفاده اینگونه افراد قرار دهیم.»

در بخش سوال‌ها و جواب‌های پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی سیستانی به این سوال که «آیا مراجعه به دعانویس اشکال دارد؟ نظر شما در مورد سحر و جادو چیست؟» پاسخ داده شده است: «مراجعه به دعانویس اشکال ندارد ولی سحر و جادو جایز نیست.»

همچنین در پاسخ به این سوال که «سحر و جادو چه حکمی دارد؟» عنوان شده است:«سحر و جادو از محرمات و معاصی کبیره است و جایز نیست».

علاوه بر آن درباره این سوال که «کف و یا فال فنجان بین، پیشگویی‌هایی می‌کند و می‌گوید که برای شخص در حال و آینده چه پیش خواهد آمد ؟ آیا چنین کاری جایز است به ویژه اگر صاحب فنجان به آنچه گفته می‌شود ترتیب اثر بدهد؟» پاسخ داده شده است: «چنان پیشگوی‌هایی اعتبار ندارد و او هم نباید به طور جزم و یقین، سخنی بگوید هم چنانکه دیگران هم در مواردی که وجود حجّت شرعی و عقلی لازم است ، نباید بر آن پیشگویی‌ها، اثر بار کنند.»

پندارهایی از نوع باور به کار دعانویس در دسته «دیانت مدرن » یا «عرفان های نوظهور» قرار می‌گیرتد. اینها مجموعه‌ای از باورها و مناسک‌اند که برخلافِ نظامِ معنایی «دین رسمی» راه خاصِ خود را می‌رود، درگیرِ زندگی روزمره مردم است و برای کنش‌های روزمره آن‌ها معناسازی می‌کند.

اگرچه انتظارِ عمومی بر این است که با پیشرفتِ تکنولوژی‌های نوین و بالا رفتنِ سطحِ سواد و آگاهی عمومی، گرایش به دعانویسی و به طورِ کلی دیانت مدرن و عرفان های نوظهور کم‌تر شود اما شواهد خلافِ این موضوع را نشان می‌دهد. هنوز هم حتی در کلان‌شهرهای بزرگِ ایران همچون کرمانشاه ، دم و دستگاهِ رمال‌ها و فالگیرها و دعانویس‌ها شلوغ است. آمارِ قابل اعتمادی از تعداد و نحوه کارِ آن‌ها وجود ندارد. اما پرس و جوها و شواهدِ شفاهی نشان می‌دهد مراکزِ فال‌گیری و دعانویسی در سطح بالایی به صورتِ پنهان و آشکارا مشغول فعالیت‌اند.

نکته قابل توجه دیگر این است که مشتری‌های رمال‌ها و فالگیرها و دعانویس‌ها در کرمانشاه امروزه محدود به تحصیل‌نکرده‌ها و یا غیرشهری‌ها نیستند. بسیاری از زنان و دخترانِ طبقه متوسط و طبقات پایین، جوانان و مردانی که تحصیل‌کرده هم هستند، جزو مشتری‌های آنها هستند.

نتایج یک پژوهش دانشگاهی نشان می‌دهد که به طور کلی تجربه دین عامیانه در جهانِ امروز، شکلی از دینداری از پایین است که ناشی از تغییرِ شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی انضمامی به عنوان وضعیت کمبود، محرومیت و محدودیت است. بر این اساس، تجربه دینِی که رمال‌ها و فالگیرها و دعانویس‌ها و در کل دیانت مدرن و عرفانهای نوظهور معرفی می کنند متفاوت از انواعِ دیگر تجربه‌های دینی است. این تجربه به شکل خاصی با واسطه است و میانجی عمده این تجربه، زندگی روزمره با همه تنوع، پویایی مسائل بزرگ و کوچکِ آن است و بعنوان کلام آخر این زنگ خطر جدی برای دین و دینداری است برای مردمانی که پیامبر عظیم الشأن شان آنها را دعوت به علم آموزی و پرهیز از خرافه پرستی کرده است و باشد که جامعه ای آگاه و خداباور و به دور از خرافه پرستی داشته باشیم.


گزارش : محمد حقیقی راد

سردبیر خبر : سید محمد موسوی


«پایگاه خبری گیتی‌آنلاین درباره صحت یا رد ادعاها قضاوتی ندارد و مسئولیتی نمی‌پذیرد»
نویسنده:محمد حقیقتی راد
نظرات بینندگان
نام:
ایمیل:
* نظر: